Peter Kok leidt al vijf jaar het Stadspanel Data van Hilversum — een club van acht inwoners die de gemeente gevraagd en ongevraagd adviseert over algoritmes, privacy en de menselijke maat in het digitale bestuur. Een gesprek over vertrouwen, tanden en af en toe flink doorpakken.
Peter, wat doet het panel precies?
We adviseren het gemeentebestuur over hoe Hilversum omgaat met data en digitale technologie. Denk aan vragen zoals: wil je als gemeente een algoritme inzetten om frauderisico’s te detecteren? Dan willen wij weten hoe dat werkt, wie er last van kan hebben, en of er een eerlijke klachtenprocedure is. We kijken altijd door de bril van de gewone inwoner. Een algoritme klinkt neutraal, maar achter elke keuze in de code zit een mens met aannames. Daar willen wij over meepraten.
Jullie zijn met acht mensen. Hoe representatief kun je dan zijn voor de hele stad?
Dat is een eerlijke vraag, en die stellen we onszelf ook. We zijn bewust divers samengesteld — qua leeftijd, achtergrond, opleiding. Maar acht mensen zijn nooit de hele stad. Wat we wél proberen, is buiten onze eigen bubbel te kijken. We gaan regelmatig in gesprek met andere bewoners, organisaties, mensen die minder digitaal vaardig zijn. Ons advies is nooit alleen ons eigen gevoel.
Hebben jullie ook weleens stevige wrijving met de gemeente?
Zeker. We zijn geen stempelclub. Er zijn adviezen geweest waarbij ambtenaren dachten: oei, dit gaan we niet zomaar uitvoeren. Maar dat is ook precies de bedoeling. Als wij alleen zeggen wat de gemeente wil horen, voegen we niets toe. Ik ben er trots op dat we intussen serieus worden genomen. Onze adviezen worden niet altijd gevolgd, maar ze worden wél gelezen en besproken. De gemeente stelt zich trouwens moedig op met een leveringsplicht van hun kant. Ze kunnen het advies naast zich neerleggen, maar ze moeten uitleggen waarom. En het gaat in ieder geval mee met de stukken voor de raad. Het mooiste compliment kreeg ik van een wethouder: ‘Jullie zagen iets wat wij over het hoofd hadden gezien.’ Dat is precies waarvoor we er zijn.
Wat is het grootste thema van dit moment?
AI, absoluut. Gemeenten experimenteren steeds meer met kunstmatige intelligentie voor het beantwoorden van vragen van inwoners, voor handhaving, voor beleidsprognoses. Wij vragen dan: wie is er verantwoordelijk als het misgaat? Hoe leg je het uit aan mensen die geraakt worden? Transparantie en uitlegbaarheid zijn voor ons niet optioneel, maar randvoorwaarden.
Wat geeft jou energie in dit vrijwilligerswerk?
Dat ik echt iets kan bijdragen. Digitaal bestuur voelt voor veel mensen ver weg en technisch. Maar het raakt iedereen — je uitkering, je vergunning, je zorgdossier. Als wij ervoor zorgen dat die processen eerlijker en transparanter worden, dan heeft dat direct invloed op mensen in Hilversum. Dat geeft me een kick, eerlijk gezegd.
Tot slot: wat zou jij inwoners willen meegeven?
Weet dat jouw gemeente veel meer met data doet dan je denkt. En dat er mensen zoals wij zijn die dat in de gaten houden. Maar wij zijn ook maar met acht. Dus: sluit je aan. Je hoeft echt geen techneut te zijn. Gezond verstand en een kritische blik zijn minstens zo waardevol.